Reizen naar Marokko is een feest voor de zintuigen: geurige markten, kleurrijke medina’s, drukke pleinen en gastvrije mensen. Maar tussen al die indrukken zit ook een kant die wat ingewikkelder voelt: bedelaars. Of je nu voor het eerst komt of al vaker bent geweest, vroeg of laat krijg je ermee te maken. En dan rijst de vraag: hoe ga je daar nou op een goede manier mee om?

Bedelen in Marokko: het grotere plaatje
Bedelen is een zichtbaar onderdeel van het straatbeeld in veel Marokkaanse steden. Je komt ze tegen op markten, bij toeristische trekpleisters, in de medina of voor een moskee. Mensen die hun hand ophouden, een zielig verhaal vertellen of gewoon stil blijven staan met een lege beker. Vaak wordt dit gezien als onderdeel van de lokale cultuur,  maar er zit een grotere context achter.

In Marokko bestaat geen sociaal vangnet zoals wij dat in Nederland kennen. Geen AOW, geen bijstand, geen zorgtoeslagen. Ouderen zonder familie, mensen met een fysieke beperking of psychische problemen hebben vaak letterlijk geen andere optie dan op straat te overleven. En ja,  voor die groep heb ik een zwak. Als iemand zichtbaar oud of beperkt is, of bijvoorbeeld op een stuk karton zit omdat hij zijn benen mist, dan geef ik met liefde. Punt uit.

Maar er is ook een keerzijde…

Wat veel reizigers niet weten: bedelen is in sommige regio’s uitgegroeid tot een verdienmodel. Met name in toeristische steden in het noorden van het land is het een georganiseerde business geworden. Mensen worden in busjes aangevoerd en verspreid over strategische plekken waar veel toeristen langskomen. Kinderen worden op pad gestuurd met ingestudeerde verhaaltjes en sommige ‘zielige gevallen’ blijken bij navraag al jaren professioneel bedelaar te zijn met een dagomzet waar een gemiddelde marktkoopman jaloers op is.

Vaak zitten er tussenpersonen achter die een deel van het ingezamelde geld opeisen. En zo wordt iets wat begon als noodzaak, ineens een vorm van uitbuiting én een systeem dat zichzelf in stand houdt.

De eerste keren dat ik door Marokko reisde, gaf ik serieus aan iedereen. Ik ben van nature nogal een zacht gekookt ei, dus bij elk bedelend kind of hulpeloos ogende moeder was ik degene met de portemonnee in de aanslag. Tot ik op een gegeven moment doorhad dat dit niet alleen onhoudbaar was, het hielp ook niet altijd de juiste mensen.

Sindsdien doe ik het anders. Elke ochtend stop ik een paar dirhams in mijn jaszak. Wie ik tegenkom waarvan ik denk: jij kunt dit goed gebruiken, die krijgt iets. Op is op. De volgende dag begin ik opnieuw. Zo kan ik blijven geven, zonder mezelf te verliezen én geef ik bewuster.

♦ Wees vriendelijk, maar duidelijk. Zeg gewoon “La, shukran” (nee, dank je) als je niets wilt geven. En loop dan rustig door.

♦ Geef liever eten of drinken dan geld. Een broodje, een fles water of een stuk fruit is vaak waardevoller dan contant geld, en voorkomt dat het geld in de verkeerde handen belandt.

Een voorbeeld van hoe dat in de praktijk kan werken: Een van de meest bijzondere ervaringen die we zelf meemaakten, was met een magere jongen die duidelijk honger had. We lieten hem plaatsnemen bij een eenvoudige kipsnackbar  waar hij kon bestellen wat hij wilde. Mooi om te zien dat hij niet alleen aan zijn eigen lege maag dacht, maar ook een portie bestelde voor zijn familie. Hij was zó dankbaar, dikke knuffels en een stralende glimlach. Hoewel het daar natuurlijk voor ons niet om te doen is, hadden we op dat moment wel echt het gevoel dat we hem én zijn gezin konden helpen.

♦ Steun lokale initiatieven. Er zijn in Marokko meerdere kleine organisaties en projecten die ouderen of mensen met een beperking helpen – vaak gerund door locals. Een donatie daaraan maakt écht verschil.

♦ Volg je gevoel. Zie je iemand waarbij je intuïtief denkt: hier zit geen toneelstukje achter? Geef dan gerust. Je hoeft je er niet voor te verantwoorden.

Er is geen eenduidig goed of fout. Soms geef je iets en voel je je daar goed bij. Soms zeg je nee en voel je je toch wat schuldig. En soms weet je gewoon niet wat het juiste is en dat is oké. Bewust reizen betekent ook: stilstaan bij dit soort situaties, en proberen te handelen met zowel je hoofd als je hart.

Wat mij betreft hoeft het niet zwart-wit te zijn. Je hoeft je niet schuldig te voelen als je niets geeft en ook niet als je op bepaalde momenten wél iets doet. Klein gebaar, groot verschil. Als het maar op de juiste plek terechtkomt.

Heb jij ook iets meegemaakt of een goede manier gevonden om wél te helpen zonder naïef te zijn? Laat het mij weten,  zo helpen we elkaar, de bevolking én de volgende reiziger.